بین رویدادهای تاریخی ارتباط تنگاتنگی وجود دارد . تکوین حکومت یزیدی و وقوع حادثه کربلا از همین گونه رویدادهای تاریخی است . نمی توان حرکت امام حسین (ع) را و واکنش تند و علنی ایشان را به مثابه واکنش شکل گرفته در مقطعی کوتاه  ظرف 20 سال ( 40 تا 60 هجری ) بینیم چرا که پیوستگی این رویداد با رویدادهای پیش بسیار قطعی است و

تحلیل این واقعه را باید در مجموعه حوادث پس از رحلت حضرت محمد (ص) پی جویی کرد . انقلاب کربلا اعتراضی تند علنی و تند اسلام ناب ٬ بر ضد اشرافیت مکه بود که در هیئت حکومت یزیدی تبلور یافته بود ، شکل گیری این نظام هم نه در زمان قدرت یافتن معاویه و نه عثمان و ... بلکه از زمان رحلت پیامبر شروع شد .

 در فتح مکه اشرافیت از رمق افتاد ، تنها بت ها به دست علی (ع) شکسته نشد بلکه نظام موجود مبتنی بر اشرافیت فرو ریخت .

در آخرین لحظات حیات پیامبر که در صدد طرح صریح مساله امامت بود تا درک و فهم ویژه او از اصل توحید و مجموعه تعالیم وحیانی – درک مبتنی بر عدالت – باقی بماند و امتداد یابد ، کسانی گفتند این مرد هذیان می گوید ! هنوز پیامبر از دنیا نرفته گفتند هذیان می گوید ! هنوز پیامبر را کفن و دفن نکرده شورای سقیفه تشکیل داده و از بین خود ابوبکر را انتخاب کردند ( و سخنان پیامبر را ( نه اینکه فراموش کردند بلکه ) ندید گرفتند )( ماراتنی است این سقیفه که یک پست را می توان به آن اختصاص داد ) . سقیفه و ماجراهایی که پس از رحلت پیامبر اکرم رخ داد همگی نشاندهنده بازگشت مردم به جاهلیت بود ... زحمات پیامبر کم کم داشت بکل محو می شد ، اسلام در خطر بود   بخصوص در دوران معاویه و یزید . /

*تجدید حیات ارزشهای اشرافی گام آغازین انحراف از خط رسالت

سال 61 هجری دو جریان متضاد روبروی هم قرار گرفتند از یک سو امام حسین (ع) در برابر نظام جوری که بر ضد رسالت انبیا عمل می کند به مبارزه بپاخاسته بود و از سویی دیگر یزید ، نواده ابوسفیان و حامل تمام ارزشهای اشرافیت قبیله ای عربستان .

گویی صف بندی جدید ، صف بندی پیامبر و ابوسفیان بود .

نمی توان ماجرای سال 61 هجری را جدای از نزاع اساسی و بنیادی تحلیل کرد که نیم سده جریان داشته و استمرارش به مجموعه عوامل تاریخی آن دوره مربوط است .

نزاع امام حسین (ع) و یزید را از تضاد اشرافیت با پیامبر اسلام و از تضاد و درگیری همه انبیای الهی با حاکمان ستمگر زمانشان نمی توان جدا دید .

دعوا بر سر تعطیلی فرایض عبادی نبود

چون مردم نماز می خواندند روزه می گرفتند ... عزم امام برای اجرای امر به معروف ، حساسیت او برای اجرای احکام عبادی اسلام نبود بلکه نادیده انگاشتن کامل اصول و آرمانها و ارزشهای دعوت جدید محمدی بوده .

یگانه اصلی که امام حسین (ع) به آن دعوت می کرد همان روح قیام پیامبر بود که اکنون یزید بر آن بود تا آن را بطور کامل نابود کند .

 امام حسین (ع) دیدند که معاویه و پسرش  دارند مکتب را از بین می برند ، اسلام را وارونه جلوه می دهند ، اسلام  آمده انسان درست کند ، نیامده قدرت برای خودش درست کند خطری که اینها داشتند این نبود که غصب خلافت کردند خطری که داشتند این بود که می خواستند اسلام را به صورت سلطنت در آورند . سیذ الشهدا دیدند اینها دارند مکتب اسلام را آلوده می کنند به اسم خلافت اسلام خلافکاری می کنند و این منعکس می شود در دنیا که خلیفه رسوا الله دارد این کارها را می کند ! حضرت سیدالشهدا برای خودشان تکلیف ( تکلیف الهی )می دانستند که قیام کنند و همه چیزش را برای اسلام داد  .  از سویی دیگر مردم کوفه نامه نوشتند و امام را فرا خواندن و این نوعی اتمام حجت بود . امام در همان حال نه با علم امامت بلکه به دلیل حضورش در متن رویدادهای حاکمیت علی (ع) می دانست که نامه نویسندگان از چه سنخ مردمی است و در عمل چه اتفاق خواهد افتاد ( همان مساله ای که امام علی (ع) پس از قتل عثمان با آن مواجه شده بود ).یکی از علل پذیرفتن دعوت کوفیان ( با توجه به آگاهی از پیمان شکنی ) احترام به دعوت مردم است .

*بدعت ، تحمیق ، اختناق و نیاز به روشنگری

بین 40 تا 60 هجری که معاویه بر سر کار بود بدعتهای فراوان در اسلام راه یافت

و مردم را عمیقا تحمیق کردند و از اسلام به دور . طرفداری از قضا و قدر در این زمان شدت گرفت ( عقیده به قضا و قدری که منافی اختار انسان باشد ) . کعب الحبار و تمیم داری ، این بازرگانان حدیث ، این مسائل را وارد جامعه اسلامی کردند و معاویه هم ترویج کرد .

ویل دورانت در تاریخ تمدن می نویسد:

«معاویه در کار دنیا ورزیده بود و به دین پایبند نبود و دین را پل کم خرجی می دانست که نمی باید میان او و تمتع از لذات دنیا حائل شود».

معاویه با داشتن چنین روحیه ای، بر مسند حکومت اسلامی تکیه زد و بدعتهای متعددی را در دین به وجود آورد؛ به گونه ای که یعقوبی در تاریخ خویش، حدود هفده مورد از بدعتهای وی را برمی شمارد مانند: گرفتن مال مردم به نام خودش، احداث پادشاهی در اسلام، خود بر صندلی می نشست و مردم پایین تر از او می نشستند و...

البته تمام این امور توسط وی، به نام دین انجام می شد. و چه زیباست سخن امیرالمؤمنین علیه السلام که می فرماید:

«فان هذا الدین قد کان اسیرا فی ایدی الاشرار یعمل فیه الهوی و تطلب فیه الدنیا»

یعنی: همانا این دین در دست بدکارانی اسیر گشته بود، که با نام دین به هواپرستی پرداخته و دنیای خود را بدست می آوردند . اما همین شخص، با نام دین به جنگ حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام رفت و در ظاهر نیز حضرت را شکست داد:

«با حربه قرآن معاویه، امیرالمؤمنین را شکست داد؛ با حربه قرآن، و الا چند دقیقه دیگر، چند ساعت دیگر اگر مانده بود، آثاری از بنی امیه باقی نمی ماند، لکن حیله کردند، قرآن آوردند که ما مسلم، شما هم مسلم..»

این برخورد، در دوران امام حسین علیه السلام و یزید، به اوج خود رسید. در زیارت اربعین می خوانیم:

«و بذل مهجتک فیک لیستنقذ عبادک من الجهالة و حیرة الضلاله» یعنی: خون پاکش را در راه تو ریخت، تا بندگانت را از جهالت و گمراهی نجات دهد

آنچه در زیارت اربعین آمده، مبین این است که عده ای به خاطر جهل نسبت به اسلام ناب، و رفتن به سمت اسلام بدلی و غیر اصیل، منادی اسلام اصیل را به شهادت می رسانند. از این رو باید آنها را از این جهالت نجات داد. بنابراین تبیین این نظریه و شناساندن چنین اسلامی، کاری حسینی است؛ یعنی شناساندن همان اسلام معاویه و یزیدی که امروزه در قالب جدید و چهره آمریکاپسند، به بازار عرضه شده است. به همین جهت، شناخت دقیق این تفکر، کاری ضروری است

 چنین حزبی تماما کافر ولی متظاهر به اسلام

به دست یزید افتاد . در زمان امام حسن (ع) ماهیت واقعی این حزب هنوز آشکار نبود و مردم شناخت صحیحی نسبت به آنها نداشتند اما در طول 20 سال اختناق و کشتار و ... مردم نسبت به آنها بدبین شدند .

عراقیها از سیدالشهدا اول خوب استقبال می کنند ولی وقتی پای خطر پیش آمد کنار می کشند همانطور که خود سیدالشهدا فرموده است :

مردم بنده دنیایند ، دین را بر زبان دارند چندانکه زندگانی خود را با آن سامان آرند و چون آزمایش شوند ٬ دینداران اندک خواهند  بود .

سید الشهدا امام بود و مصلح دین ، می خواست بدعتها را از میان برد و سنت رسول (ص) را زنده کند و مردم دعوتش کردند و او قیام کرد . درست است به ظاهر خانواده پیامبر شهید شدند اما طولی نکشید مردم عراق پشیمان شدند و سپس نهضتها یکی پس از دیگری آغاز شد ، قیام توابین ، قیام مختار و ....انقلاب اسلامی ایران .

 *تحریف مفهوم دینداری در باور و اعتقاد امت اسلامی

معاویه توانست مسلمانان را متقاعد کند  دین داری در طاعت از خلفاست و بس و بهمین دلیل توانست برای یزید فاسق از مسلمانان بیعت گیرد . جامعه اسلامی چنان شد که پیامبر خبر داده بود ( زمانی بر امت من پیش می آید که از اسلام جز نام نماند و از قرآن جز نقش کلمات بر صفحه کاغد باقی نماند ) . معاویه پایتخت را شام قرار داد ، پیش از معاویه پایتخت اسلام مدینه بود،چون در پایتخت اسلام مسلمانان کشورهای اسلامی ، بعضی صحابه و تابعین را می بینند و چیزهایی درباره عقاید و احکام اسلام می شنوند اما در شام خبری نبود در نتیجه مسلمانان که به شام می آمدند ، می دیدند امیرالمومنین ( نماینده پیامبر ) یزید است که آشکارا شراب می نوشد . کار مسلمانان بدینجا رسید .

*انحراف در اصل خلافت در تاریخ اسلام

مبنای زیستن در اصل خلافت روشن است ، اهل سنت پایبند به شورا و انتخاب خلیفه از سوی مردم . اما شیعه معتقد است امری الهی است و امام از جانب خدا ورسول ، منصوص بود پس در اصل خلافت در تاریخ اسلام انحراف رخ داده . مردم ( بجز اندکی که امام را منصوص و معصوم می دانستند ) امام را خلیفه می دانستند مثلا امام علی (ع) را خلیفه چهارم می دانستند و با همین عقیده او را همراهی می کردند . مساله وصایت بیش از اصل امامت مورد اعتقاد مردم بود ، به وصایت علی (ع) معتقد بودند ، او را بعنوان خلیفه چهارم می شناختند و با او بعنوان معصوم رفتار نمی کردند .

سیدالشهدا به همه ما آموخت که در مقابل ظلم ، حکومت جائر چه باید کرد علاوه بر این آموخت ازقلت عدد نترسید ، عدد کار از پیش نمی برد ، کیفیت کار از پیش می برد .امام به ما آموخت اگر کیان اسلام را در خطر دیدید فداکاری کنید .

قیام امام حسین اسوه است یعنی حادثه ای نیست که در زمان خاصی  اتفاق افتاده و پرونده اش بسته شود ، فرا زمانی است دلیلش این است که ارزشهایی در آن مطرح شد واقعا ارزشهای زمانی نبود ، در زیارت وارث ، امام حسین (ع) از زاویه تاریخی و ارزش فراگیر و زمانی ، در ادامه مسیر انبیا مطرح می شود و وارث آنها تلقی می شود . این قیام الگوی قیامهای بعدی شد .

کسی که برای خدا کار کند شکست در آن نیست ولو کشته شود . حضرت سیدالشهدا کشته شدند لکن شکست خورد ؟ الان بیرق سیدالشهدا بلند است و یزیدی در کار نیست .

گزیده کتاب " دیدگاهها  " : دکتر زرگرنژاد – آیت الله سبحانی – شهیدی – علامه عسکری – حجت السلام واعظ زاده  و  گزیده کتاب قیام عاشورا در کلام امام خمینی (ره) .